Gurkuçi (Maçiteva)

Vendbanim i cili shtrihet rreth 15 km në juglindje të Therandës. Është vendbanim kodrinoro-malor, me shumë livadhe e kullota, por me sipërfaqe të vogël të tokës pjellore. Është vendbanim i tipit të shpërndarë.

Fshati përbëhej prej disa lagjeve në të cilat jetojnë familjet Ahmetaj, Bajselmani, Ndrecaj, Aliu etj.

Mikrotoponimet më karakteristike: Kalaja e Kaurit, Udha e Shehrit (rrugë të cilën njerëzit kah moti e kanë përdorur për në Prizren për treg), Rrasa e Pareve, Vorret e Thaçit, Livqdhet e Karaxhës, Bjeshka e Bukoshit, Te Gurii Kuq, etj.

Në pjesën lindore, mbi fshat ekzistojnë gjurmë të një kalaje te vjetër, e cila është e pagjurmuar. Katundi i moçëm është shtrirë në pjesën e epërme, ku edhe dalin gjurmë vendbanimi. Në lokalitetin e këtij vendbanimi ekzistojnë varreza të moçme, me gurë të pagdhendur, që popullata i quan të kohës ilire. Në vendin Rrasa e Pareve, cili gjendet afër Kalasë së Kaurrit, sipas gojëdhënave thuhet se aty ka thesarë, sepse vendi gumëzhin kur goditet.

Në dokumentet e shkruara përmendet në Librin e kujtimeve të manastirit të Shën Trinës afër Mushtishtit i cili ka filluar të mbahet prej vitit 1465.(3) Me emrin Maçela përmendet në defterin kadastral të Sanxhakut të Prizrenit të vitit 1591 dhe kishte 10 shtëpi e bashtina.

Me emrin Matiçit është i regjistruar në një hartë austriake të pëpriluar në bazë të shënimeve të vitit 1689.

Mendohet se udhëheqësi i Kryengritjes së Parë Serbe, Karagjorgji kishte prejardhje nga ky fshat. Mirëpo, për shkak të gjakmarrjes janë larguar me familje në Serbi. Sot në fshat kanë mbetur mikrotoponimet - Arat e Karagjorgjit, Livadhet e Karaxhës. Sipas shënimeve të marra në fshat, tregohet për një ngjarje që i ka ndodhur një bariu kur po i ruante delet. Te ai vijnë dy fshatarë nga Burrniku, të fisit Thaç. Ai iu kthen bukë dhe ndërkohë shkon t'i mjelë delet deri sa ata hanin bukë. Mysafirët e shohin një pushkë martine të cilën ia marrin dhe nisën të shkojnë. Bariu i sheh ata. Ai e kishte pasur edhe një martinë në torishtë me të cilën i vret që të dy. Nga frika ik në Arrishtë (Vraniq) te Agush Muharremi e lë martinën dhe shkon në Serbi. Thuhet se pas një kohe kthehet dhe e merr atë pushkë. Sot aty ku janë varrosur ata, vendi quhet - Varret e Thaçit.

Me emrin Maçotova, përkatësisht Magjetova është e regjistruar në sallnamet e Vilajetit të Kosovës të vitit 1893 (1311 h), të vitit 1896 (1314 h) dhe të vitit 1900 (1318 h).

Disa banorë të këtij fshati pas okupimit serb në vitin 1912 shpërngulën në Turqi e gjetiu. Kështu popullata kishte pësuar shumë. Ndërsa, në dekadat e fundit të shekullit XX shpërngulën në qendrat Therandë, Prizren, Prishtinë, Ferizaj, pastaj në fshatrat Ujmir (Savrovë), Koshare etj. Thuhet se janë shpërngulur më se 300 shtëpi që gjendën sot në vendbanime të ndryshme të Kosovës.

Shënimet statistikore:
Rreth vitit 1879 kishte 21 shtëpi shqiptare;
në vitin 1905 - 27 shtëpi shqiptare;
në vitin 1913 - 394 banorë;
në vitin 1918 - 43 shtëpi shqiptare me 237 banorë;
sipas regjistrimit të vitit 1921 - 43 shtëpi me 407 banorë;
në vitin 1928 - 48 shtëpi me 408 banorë;
në vitin 1948 - 64 shtëpi me 543 banorë;
në vitin 1953: - 75 shtëpi me 577 banorë;
në vitinl961 - 82 shtëpi me 626 banorë (624 shqiptarë, 2 të tjerë);
në vitin 1971 - 70 shtëpi me 678 banorë shqiptarë;
në vitin 1981 - 62 shtëpi me 630 banorë shqiptarë.
Gjatë të kaluarës historike ky vendbanim ishte qëndresë e rezistencës ndaj pushtuesve të ndryshëm.

Sipas shënimeve të marra, fshati para lufte kishte rreth 65 shtëpi me rreth 600 banorë shqiptarë. Nga sulmet barbare serbe në këtë vendbanim gjatë viteve 1998-99 janë shkatërruar e djegur të gjitha shtëpitë (përveç një shtëpie që kishte shpëtuar rastësisht), është djegur shkolla me tërë dokumentacionin dhe shumë objekte tjera përcjellëse. Nga ky fshat është vrarë një dëshmor dhe 2 pleq janë djegur në shtëpi. Popullata e lëshon fshatin më 27 shtator 1998, kur fshati digjet pjesërisht. Popullata ka ikur në fshatrat më të qeta, e disa nëpër male. Më vonë fshati është djegur përsëri në muajin prill - maj 1999. Një pjesë e popullsisë është deportuar në Shqipëri në mars të vitit 1999.

Publiko kete artikull: