Lumbardhi (Sallagrazhda)

Shtrihet rreth 6-7 km në juglindje të Therandës. Është vendbanim i tipit të grumbulluar, fushor.

Banorët e sotëm i takojnë kryesisht këtyre familjeve: Bullakaj, Tunaj, Markaj, Gjonaj, Vataj, Gegaj, Sopaj etj.

Lokaliteti i vjetër është aty ku sot është pjesa qendrore e fshatit. Aty janë gjetur skelete të dimenzioneve të mëdha si dhe stoli. Në këtë pjesë të fshatit janë ruajtur gjurmët e një kishe të vjetër iliro-romake, të cilën serbët më vonë e rindërtojnë dhe e përvetësojnë.

Mikrotoponimet më karakteristike: Te Lisat e Dedës, Shelgjet e Memës, Rapufat, Kroni i Thanës etj.

Sipas gojëdhënës, në lumin e fshatit ka pasur të ndërtuara tenda për ujitje dhe disa familje të shpërngulura aty nga viset e tjera, duke kaluar i vërejnë dhe vendosin t'i ndërtojnë aty shtëpitë e tyre.

Përmendet me emrin Qrevograzhdë në kartën e perandorit Dushan të vitit 1348 dhe në Librin e kujtimeve të manastirit të Shën Trinës afër Mushtishtit i cili mbahej prej vitit 1465.

Ky vendbanim është rregjistruar edhe në një hartë austriake të vitit 1689 me emrin Belograzda.

Sipas J. Cvijiqit banorët e parë serbë kanë ardhur para 200 viteve nga Bullgaria, disa më vonë para 100 viteve nga Siriniqi, Mushtishti dhe Dvorani, familjet Llaziq, Jankoviq, Kërstiq etj.

Në evidencat e Kishës së Zymit që janë ruajtur që nga viti -1842 është regjistruar edhe ky vendbanim.

Me emrin Selograje, përkatësisht Sellograzhda është i regjistruar në sallnamet e Vilajetit të Kosovës të vitit 1893 (1311 h), të vitit 1896 (1314 h) dhe të vitit 1900 (1318 h).

Kulla e Dedë Shabanit, ishte simbol i rezistencës në këtë anë nga pushtuesit e ndryshëm. Popullata ishte nën presion sidomos gjatë sundimit osman. Gjatë aksionit të armëve në vitin 1956 ishin maltretuar disa persona.

Nga ky vendbanim 3 familje janë shpërngulur në Zagreb . të Kroacisë dhe një në Vojvodinë.

Shënimet statistikore:

rreth vitit 1879 kishte 26 shtëpi (20 shqiplare të krishterë, 6 serbe);

në fund të shek. XIX - 60 shtëpi;

në vitin 1905 - 17 shtëpi shqiptare e 7 serbe;

në vitin 1913 - 376 banorë;

në vitin 1918-29 shtëpi me 294 banorë (11 shtëpi shqiptare myslimane me 106 banorë, 10 shtëpi shqiptare katolike me 96 banorë dhe 8 shtëpi serbe me 92 banorë);

sipas regjistrimit të vitit 1921 - 30 shtëpi me 279 banorë;

në vitin 1948 - 51 shtëpi me 503 banorë;

në vitin 1953 – 70 shtëpi me 553 banorë;

në vitin 1961 - 72 shtëpi me 646 banorë (423 shqiptarë, 222 serbë, 1 të tjerë);

në vitin 1971 - 85 shtëpi me 819 banorë (690 shqiptarë, 125 serbë, 1 malazez, 3 të tjerë);

në vitin 1981 - 108 shtëpi me 1030 banorë (986 shqiptarë, 44 serbë).

Publiko kete artikull: