Rrezja (Javori)

Ky vendbanim kodrinoro-malor shtrihet rreth 19 km ne veri lë Therandës. Është vendbanim i tipit të shpërndarë.

Ky fshat përbëhet prej tri lagjeve: Rrezja, Kodralitë dhe Lugalitë. Banorët e parë të lagjes së fshatit janë Kodralitë që quhen edhe Leshkollë. Thuhet se fshati më herët është quajtur Panjishtë, mirëpo, këlë emër e ka marrë më vonë në vitet e fundit të Perandorisë osmane.

Mikrotoponimet më karakteristike: Gostelin, Gropa e Kalasë, Kodra e Bajrakut, Kodra e Tlietyiave, Lugu i Keç, Lugu i Demukës, Kodra e Keçe, Kodërkasapi, Leshkaq, Kroni i Bletës, Kodra e Kojrijave, Prroi i Malisë, Kroi i Malisë, Kroni i Budit, Kroni i Bajrës, Prroni i Muhaxhirit etj.

Pothuajse nëpër tërë lokalitetin e këtij vendbanimi dhe rreth tij ka gjurmë të vendbanimeve të vjetra, kështu p.sh. në Gostelin që quhet edhe Kodra e Shehrit (sot livadhe), në mes të Rrezes dhe Lushtës (Luzhnicës) thuhet se ka qenë katund i moçëm ku dalin gurë të themeleve, qeramikë etj. Në mes të këtij fshati dhe fshatit të afërt Kleçkë ka mure të kalasë (në kotën 691), është ruajtur edhe mikrotoponimi Gropa e Kalasë. Thuhet se prej Kodrës së Kasapit e deri në vendin Leshkë, ka gjurmë të vendbanimit, kjo dëshmohet edhe me grumbuj të gurëve etj. Aty ka pasur, por edhe sot ka mullinj të shumtë. Në luginën e Leshkës, aty është Kroni i Bletës ku janë gjetur hardhia të shumta të rrushit.

Në dokumentet e shkruara nuk e kemi hasur, ndoshta ishte i braktisur apo është quajtur me ndonjë emër tjetër.

Në vitin 1878 këtu në vendin Maskodre në lugshtajë, eshte vendosur një familje muhaxhire shqiptare e dëbuar nga rrethina e Leskocit, e quajtur familja e Shaban Muhaxhirit me djem. Ajo eshte shpërngulur nga fshati dhe ka shkuar në Shqipëri, siç thuhet në kohën e Kralit, d.m.th Mbretërisë Jugosllave. Thuhet se ai tapitë e veta te pronave në Toplicë i mbante gjithnjë me vete të fshehura në brendi të
një shkopi (bastuni). Ai me këtë përherë ka menduar të kthehet prej nga ka ardhur - Leskoci. Sot është ruajtur mikrotoponimi Përroni i Muhaxhirit.

Me emrin Javor është i regjistruar në sallnamet e Vilajetit të Kosovës të vitit 1893 (1311 h), të vitit 1896 (1314 h) dhe të vitit 1900 (1318 h).

Sipas një burimi arkivor në vitin 1913 ky vendbanim kishte 60 shtëpi, nga të cilat forcat serbe dogjën 40 shtëpi dhe vranë 3 banorë.(4)

Në këtë vendbanim në vitin 1936 pushteti agrar vendosi 5 familje kolone sllave. Pushteti ato familje i kishte vendosur në Gostelin. Siç deklaroi bashkëbiseduesi, pushteti iu kishte dhënë tokë sa dëshironin, si tokë të punuar, livadhe dhe pyje. Ata, ato prona nuk i punonin por ua jepnin banorëve shqiptarë, të cilëve më parë iu ishte marrë toka që ta punonin përgjysmë. Ata kanë ikur në vitin 1941 dhe nuk janë kthyer më.

Gjatë aksionit të armëve shumë banorë të fshatit janë maltretuar dhe si pasojë e asaj, disa prej tyre kanë mbetur me të meta fizike.

Shënimet statistikore:
rreth vitit 1879 kishte 20 shtëpi shqiptare;
sipas regjistrimit të vitit 1913 - së bashku me lagjet ish Luzhnica e Karaçica kishin 310 banorë;
në vitin 1918-47 shtëpi shqiptare me 215 banorë;
në vitin 1921 - 23 shtëpi me 295 banorë;
në vitin 1948 - 41 shtëpi me 259 banorë;
në vitin 1953 - 43 shtëpi me 260 banorë;
në vitin 1961 - 31 shtëpi me 243 banorë (239 shqiptarë, 4 të tjerë);
në vitin 1971 - 21 shtëpi me 265 banorë shqiptarë;
në vitin 1981 - 29 shtëpi me 309 banorë shqiptarë.

Publiko kete artikull: