Vështrim Ekonomiko-Shoqëror!

Me ndërtimin e hekurudhës nga Shkupi deri në Mitrovicë në vitin 1873, e quajtur hekurudha Vardar - Kosovë, ndikoi që qarkullimi tregtar i viseve të brendshme ballkanike të orientohet kah Selaniku, kurse ai kah Shkodra pothuajse u paralizua, çka ndikoi edhe në zhvilli-min e kësaj treve. Mirëpo, Theranda'(ish Suhareka) edhe më tutje mbeti qendër administrative e rrethinës së vet.

Popullsia e kësaj treve gjatë të kaluarës historike është marrë kryesisht me bujqësi, blegtori, që ishin edhe degët kryesore të ekonomisë së kësaj komune. Ndërsa në dekadat e fundit edhe me industri, që pothuajse ishte edhe dega kryesore e ekonomisë, çka e radhit këtë komunë në rajonin e viseve industriale. Sa i përket zhvillimit ekonomik të komunës së Therandës mund të themi se ai ishte i ngadalshëm. Veprimtaria primare për një periudhë të gjatë ishte bujqësia e cila zhvillohej në mënyrë ekstensive. Sipërfaqja e përgjithshme e tokës në Komunën e Therandës është 36.099 ha. Nga kjo, sipërfaqja prej 19.373 ha (53%) është tokë bujqësore pjellore dhe 1.652 ha (5%) jo pjellore si dhe 15.074 ha (42%) janë pyje. Nga sipërfaqja e përgjithshme prej 19.373 ha tokë e punueshme bujqësore zë një sipërfaqe prej 12.096 ha, e mbjellë me kulturat bujqësore si drithëra, vreshta, perime dhe pemishte. Ndërsa livadhet zënë një sipërfaqe prej 2.502 ha dhe kullotat 7.775 ha. Ndryshimet më të theksuara në zhvillim vërehen vetëm pas vitit 1970. Në vitin 1972 do të elektrifikohen edhe 15 fshatrat e fundit, me çka u krijuan kushtet për ndryshimin e jetës së banorëve në fshatra. Pas këtij viti suksese te rëndësishme filloi të shënoi edhe Industria e gomës "Ballkan". Në saje të disiplinës në punë, cilësisë së lartë të prodhimeve dhe të ardhurave të larta, kjo ndërmarrje nga viti në vit i zgjeroi kapacitetet e saja prodhuese dhe asortimentin e prodhimit. Kështu për pak vite ajo u shndërrua në një gjigant ekonomik në Kosovë për prodhimin e produkteve të gomës. Gjer në vitin 1989, kur u vendosën masat e dhunshme dhe u larguan punëtorët shqiptarë nga puna, kjo ndërmarrje ishte bartëse e zhvillimit ekonomik në komunën e Therandës në të cilën punonin rreth 1.800 punëtorë të cilët prodhonin "Shirita transportues", "Rripa trapez", "Pëlhurë teknike" dhe "Gomë të imët teknike". Një ndërmarrje tjetër me shumë rëndësi për këtë komunë ishte edhe NBI "Suhareka". Veprimtari primare e saj është vreshtaria dhe përpunimi i rrushit. Sipërfaqe të konsiderueshme ishin të mbjella me pemë dhe drithëra. Prodhimet kryesore të kësaj ndërmarrjeje ishin prodhimi i rrushit, prodhimi i verërave, rakisë dhe paketimi i tyre. Në kuadër të kësaj ndërmarrje ekzistonte edhe Fabrika e pijeve joalkoolike e cila prodhonte "Jupi", Shvvepps" etj. Cilësia e lartë e prodhimeve (c pijeve alkoolike dhe joalkoolike në këtë ndërmarrje mundësonte që sasi të mëdha të këtyre prodhimeve të realizoheshin në tregjet jashtë Kosovës dhe në tregjet e Evropës Perëndimore. Në këtë ndërmarrje varësisht nga sezona e punëve ishin të punësuar deri në 800 punëtorë.

Ndërmarrjet tjera ekonomike të cilat kanë kontribuar në zhvillimin e Komunës së Therandës ishin edhe Ekonomia Pyjore "Sharri", Ndërmarrja Ndërtimore "19 Nëntori", Ndërmarrja Hoteliere "Kristal" dhe ndërmarrjet ekonomike private Gjatë viteve të shtatëdhjeta dhe të tetëdhjeta, pati një ndryshim të strukturës ekonomike në favor të zhvillimit të industrisë, gjë që bëri të mundur nxitjen e mëtutjeshme të veprimtarive jo ekonomike. Rritja e numrit të të punësuarve në këto ndërmarrje ekonomike të cilat realizo-nin të ardhura mjaft të larta, rezultatet e mira afariste në to, pastaj rritja e standardit të banorëve në përgjithësi, mundësoi që të shpallet vetëkontributi në nivel komunal me çka u bë e mundur që brenda një periudhe të shkurtër të asfaltohen të gjitha rrugët lokale që lidhnin vendbanimet me qendrën, ngritjen e shumë objekteve shkollore, furnizimi më i mirë me energji elektrike, të ndërtohen shumë banesa shoqërore, të përmirësohet transporti i udhëtarëve dhe nxënësve e tjera.

Komuna e Therandës ishte e njohur si një komunë industriale në Kosovë. Mbi 70% të BPSH në nivel komunal deri në vitin 1998 realizohej nga industria. Të gjitha këto ndërmarrje kanë qenë dhe janë në pronësi shoqërore dhe i përkasin industrisë kimike, ushqimore dhe asaj të tekstilit. Në territorin e Komunës së Therandës janë gjithsej 342,5 km. rrugë me anë të cilave bëhet komunikimi mes qendrës dhe fshatrave, si dhe midis vetë fshatrave. Përmes rrugës magjistrale komuna e Therandës është e lidhur me dy qendrat të mëdha të Kosovës, qytetin e Prishtinës dhe Prizrenit. Përmes rrugëve regjionale me komunën e Rahovecit, Malishevës dhe Shtërpcës, ndërsa me anë të rrugëve lokale fshatrat e komunës së Therandës komunikojnë mes veti dhe me qendrën.

Sistemi arsimor në komunën e Therandës sikurse edhe trevat. tjera të Kosovës gjatë të kaluarës historike pati një zhvillim të ngadalshëm. Këtë e kishin 'kushtëzuar rrethanat e ndryshme nga e kaluara historike, pushtimet, okupimet dhe sundimet antipopullore. Deri pas Luftës së Dytë Botërore ai është zhvilluar një kohë në gjuhën turke (arsimimi fetar) dhe në gjuhën serbokroate, ndërsa një kohë të shkurtër edhe në gjuhën shqipe gjatë sundimit italian, përkatësisht gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Sot, sistemi arsimor në këtë komunë zhvillohet në tri nivele: arsimin parashkollor, fillor dhe të mesëm. Arsimimi parashkollor me 22 paralelet përgatitore - është zhvilluar në kuadër të shkollave fillore dhe çerdhës së fëmijëve në Therandë. Arsimimi fillor zhvillohet në 22 shkolla fillore, me 17 paralele të ndara fizike dhe arsimimi i mesëm zhvillohet në tri shkolla të mesme. Një prej detyrave primare e Kuvendit komunal të Therandës është edhe mbrojtja shëndetësore e popullsisë. I tërë ky aktivitet i shëndetësisë së komunës është i organizuar në dy sektore: publik dhe privat. Shërbimi publik shëndetësor është i organizuar nëpër Qendra të Mjekësisë familjare dhe punkëte shëndetësore. Tani përveç Qendrës familjare në Therandë, ekzistojnë edhe qendrat tjera familjare në fshatrat Mushtisht, Gurrë (Studençan), Gjinoc, Bukqsh, Duhël dhe Malas (Muhlan), si dhe punktet shëndetësore në Sopi, Grykos (Grejkoc), Nishor, Vneshtar (Samadrexhë), Gjytet (Grejçec) dhe Semetisht."9  Të gjitha këto të arritura në ekonomi, arsim, shëndetësi, punësim dhe lëmenjtë tjerë jo ekonomikë bën që komuna e Therandës në këtë periudhë të konsiderohej si njëra ndër komunat më me perspektive në Kosovë.   :

Me suspendimin e autonomisë së Kosovës dhe pushtimin klasik nga forcat ushtarake e policore më 1989 nga Serbia, filluan të rrënohen të gjitha të arriturat e deriatëhershme. Me vendosjen e masave të dhunshme filloi largimi nga puna së pari i kuadrave e pastaj pothuajse i të gjithë shqiptarëve të punësuar në objektet ekonomike, jo ekonomike, administratë etj. Filloi shkatërrimi i bazës materiale përmes integrimeve të ndryshme të ndërmarrjeve në territorin e Kosovës, pra edhe në këtë komunë me ato të Serbisë, me qëllim të shfrytëzimit dhe të plaçkitjes së pasurisë të krijuar me mund për shumë vite. Në këto kushte të rënda gjendja e banorëve të kësaj komune u keqësua, filloi të bie standardi jetësor si pasojë shumë familjeve iu kanosi varfëria.

Publiko kete artikull: